Toki ve Amaçları

Ekonomik kriz ve mali yetersizlikler neticesinde kiracı olmaktan, ev sahibi olmaya uzanan yolda desteksiz olarak ilerlemek zorunda olan insanlara maddi kolaylıklar sağlamak amaci ile kurulmuştur.

1984 yılında Genel İdare dışında Toplu Konut ve Kamu Ortaklığı İdaresi Başkanlığı kurulmuştur. Bu tarihte yürürlüğe giren 2985 sayılı Toplu Konut Kanunu ile özerk Toplu Konut Fonu oluşturulmuştur. 1990 yılında 412 ve 414 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameler ile Toplu Konut İdaresi Başkanlığı ve Kamu Ortaklığı İdaresi Başkanlığı şeklinde iki ayrı idare olarak örgütlenmiştir. 1993 yılından itibaren de Toplu Konut Fonu’nun Genel Bütçe kapsamına alınmasıyla İdare kaynaklarının azalması, İdareyi konut üretiminden uzaklaştırmıştır. Toplu Konu Fonu, 20.6.2001 tarih ve 4684 sayılı Kanunla da tamamen yürürlükten kaldırılmıştır. Fonun kaldırılması Toplu Konut İdaresi kaynaklarını büyük ölçüde azaltmış ve bütçeden aktarılan ödeneklere bağımlı hale getirmiştir.

Toplu konut idaresinin kısaltması olarak kullanılan TOKİ’nin amaçları arasında ekonomik düzeyi her dereceden olan vatandaşların devletin desteği ile ev sahibi olmalarıdır. Toki’nin genel amacı ise, 2.000 ihale, 1.200 şantiye, 250.000’i tamamlanmamış toplamda 350.000 konut, 489 okul, 41 devlet hastanesi, Türk silahlı kuvvetlerine 5.000, emniyet mensuplarına 9.000 lojman tahsisi. 2011 yılı hedefi ise konut sayısını 500.000’e ulaştırmaktır.

Başkanlığını 2005 yılında Erdoğan BAYRAKTAR yapmıştır. Başbakanlık toplu konut idaresinin 2009 senesi itibari ile başkanlığa devam etmektedir. Başbakanlık Toplu Konut İdaresinin günümüze değin başarısı ise, Erdoğan BAYRAKTAR başkanlığında nüfusu 100.000’i aşan 15 şehir kurulmuş olmasıdır.

2002’den sonra yükselme dönemine giren Başbakanlık Toplu Konut İdaresi, toplamda 12.000.000.000 Türk lirası hak ediş, 6.000.000.000 Türk lirası da gelir paylaşımına binaen müteahhitlere toplam 18.000.000.000 Türk lirası ödeme yapmıştır. Böylece inşaat sektörünün dünya’yı kapsayan ekonomik krizden etkilenmemesini de sağlamıştır.

Başbakanlık Toplu Konut İdaresi, bütçesini de kendisi yaratmaktadır, örneğin hazine arazilerinin arsalaştırılıp satılmasından 8.500.000.000 Türk lirası bütçe kazanmıştır.

Toplu Konut İdaresi Başkanlığı’nın temel görevleri 2985 sayılı Toplu Konut Kanunu ile belirlenmiştir. İdarenin kuruluş aşamasında 2985 sayılı Kanunun verdiği görevler şunlardır:

a) Devlet garantili ve garantisiz iç ve dış tahviller ile her türlü menkul kıymetler çıkarmak;
b) Yurt içi ve yurt dışından, Toplu Konut İdaresi’nce kullanma alanlarında yararlanmak üzere kredi almaya karar vermek;
c) Konutların finansmanı için bankaların iştirakini sağlayacak tedbirleri almak, bu amaçla gerektiğinde bankalara kredi vermek, bu hükmün uygulanmasına ilişkin usulleri tespit etmek;
d) Konut inşaatı ile ilgili sanayi veya bu alanlarda çalışanları desteklemek;
e) Özellikle kalkınmada öncelikli yörelerde bulunan konut inşaatıyla ilgili şirketlere iştirak etmek;
f) Gerektiğinde her çeşit araştırma, proje ve taahhüt işlemlerinin sözleşmeyle yaptırılmasını temin etmek;
g) Kanunlarla ve diğer mevzuatla verilen görevleri yapmak.
Ancak, İdarenin kuruluşundan bugüne kadar olan süreçte konut ve kentleşme sorunlarının çözümüne yönelik önceliklerde değişiklikler olmuş ve İdarenin konut ve kentleşme meselesinin tüm boyutlarında faaliyette bulunmasına ihtiyaç duyulmuştur. Nitekim, Hükümetimiz de Acil Eylem Planında yer verdiği konut seferberliği kapsamında konut üretimi ve planlı kentleşmeyi birlikte ele almıştır.
Bu çerçevede, 06/08/2003 tarih ve 4966 sayılı kanunla yapılan değişikliklerle, Toplu Konut İdaresinin 2985 sayılı Kanunla tanımlanan görevleri arasına yeni görevler eklenmiştir. Bu görevler şunlardır;
a) Konut sektörüyle ilgili şirketler kurmak veya kurulmuş şirketlere iştirak etmek;
b) Ferdi ve toplu konut kredisi vermek, köy mimarisinin geliştirilmesine, gecekondu alanlarının dönüşümüne, tarihi doku ve yöresel mimarinin korunup yenilenmesine yönelik projeleri kredilendirmek ve gerektiğinde tüm bu kredilerde faiz sübvansiyonu yapmak; c) Yurt içi ve yurt dışında doğrudan veya iştirakleri aracılığıyla proje geliştirmek; konut, altyapı ve sosyal donatı uygulamaları yapmak veya yaptırmak;
d) İdareye kaynak sağlanmasını teminen kar amaçlı projelerle uygulamalar yapmak veya yaptırmak;
e) Doğal afet meydana gelen bölgelerde gerek görüldüğü taktirde konut ve sosyal donatıları, altyapıları ile birlikte inşaa etmek, teşvik etmek ve desteklemek.